معلّمكم إن ضربكم فوق ثلاث ضربات في الأدب اقتصّ منه . « 1 » فقه الحديث : امام صادق عليه السلام فرمود : بچّه مكتبىها لوح مشق خود را خدمت امير مؤمنان عليه السلام گذاشتند تا بهترين نوشته را انتخاب كند . امام عليه السلام فرمود : اين يك قضاوت است و ظلم در آن ، مانند ظلم در باب حكومت و قضاوت است ؛ آن‌گاه فرمود : به معلّمتان بگوييد : اگر بيش از سه تازيانه در مقام تأديب به شما بزند ، بايد قصاص شود . از اين روايت كه درباب معلّم رسيده ، استفاده مىشود : تأديب پدر و معلّم با هم تفاوت دارد . اگر معلّم نمىتواند بيش از سه تازيانه بزند ، دليل نمىشود كه پدر نيز چنين حقّى را ندارد ؛ بلكه مىتواند به اقتضاى مصلحت او را تنبيه كند . امام راحل رحمه الله احتياط مىكنند تعزير كودك از تعزير بالغ تجاوز نكند ؛ بلكه به آن حدّ هم نرسد ؛ زيرا ، بايد حالت صباوت او مراعات شود ؛ و اين احتياط را نيز از جمله‌ى « ارفق » مىتوان استفاده كرد . در تحرير الوسيله اشاره‌اى به حكم معلّم نشده است ؛ و اگر بخواهيم فتوا را به تأديب معلّم نيز سرايت دهيم ، احتياج به تكلّف زيادى است . انواع تعزير به تناسب بحث تعزير ، اين سؤال مطرح است كه آيا تعزير فقط در ضرب و تازيانه خلاصه مىشود و به مجازات بدنى اختصاص دارد يا مىتواند معناى اعمّى داشته باشد كه موارد زندانى كردن مجرم ، جريمه‌ى مالى ، محروم كردن از بعضى از مناصب يا مباحات ، يا قطع شهريه و . . . را نيز شامل مىگردد ؟ دو مطلب مسلّم است و جاى ترديد و اشكالى در آن‌ها نيست . مطلب اوّل : در باب حدود اگر بَنا شد به زانى صد تازيانه بزنند ، نمىتوان به جاى تازيانه او را زندان يا جريمه‌ى مالى كرد . به بيان ديگر ، حاكم شرع و ولى فقيه نمىتواند اعمال نظر كند و بگويد : من مصلحت مىدانم به فلان زانى صدوپنجاه تازيانه بزنيد ؛ چنين حقّى براى ولىّ فقيه نيست . او از كجا مىفهمد به جاى اين تازيانه‌ها ، زندان يا جريمه‌ى

--> ( 1 ) . وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 582 ، باب 8 از ابواب بقية الحدود ، ح 2 .